Đánh giá nguy cơ rủi ro về an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) là một trong những nghĩa vụ pháp lý quan trọng mà doanh nghiệp, đặc biệt là các cơ sở sản xuất kinh doanh trong ngành nghề có nguy cơ cao về tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, phải thực hiện. Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ nhân lực chuyên môn, thiết bị đo đạc và kinh nghiệm thực tế để tự triển khai công việc này một cách bài bản. Đây chính là lý do dịch vụ tư vấn nhận diện đánh giá rủi ro an toàn lao động ngày càng được nhiều doanh nghiệp tìm đến.
Đánh giá nguy cơ rủi ro về an toàn, vệ sinh lao động là gì?
Theo khoản 1 Điều 77 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 (số 84/2015/QH13), đánh giá nguy cơ rủi ro về an toàn, vệ sinh lao động được định nghĩa là việc phân tích, nhận diện nguy cơ và tác hại của các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại tại nơi làm việc nhằm chủ động phòng, ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và cải thiện điều kiện lao động.
Nói cách khác, đây là quá trình soi chiếu lại toàn bộ môi trường làm việc thực tế của doanh nghiệp để trả lời ba câu hỏi cốt lõi: Những yếu tố nào tại nơi làm việc có thể gây hại cho người lao động? Khả năng những yếu tố đó gây ra sự cố, tai nạn là bao nhiêu? Và doanh nghiệp cần làm gì để giảm thiểu những nguy cơ đó xuống mức chấp nhận được. Hoạt động này không chỉ dừng lại ở việc phát hiện mối nguy, mà còn bao gồm cả việc đề xuất giải pháp kiểm soát, khắc phục cụ thể, phù hợp với tình hình thực tế của từng cơ sở sản xuất, kinh doanh.
Vì sao doanh nghiệp cần đánh giá nguy cơ rủi ro an toàn lao động?
Việc đánh giá nguy cơ rủi ro về an toàn, vệ sinh lao động mang lại ba nhóm lợi ích chính cho doanh nghiệp.
Thứ nhất, hoạt động này giúp người sử dụng lao động nhận ra rõ ràng những nguy cơ, yếu tố có hại mà người lao động, cán bộ công nhân viên có thể gặp phải trong quá trình làm việc. Nếu không có bước đánh giá bài bản, nhiều mối nguy tiềm ẩn có thể bị bỏ sót cho đến khi sự cố thực sự xảy ra.
Thứ hai, kết quả đánh giá cho phép doanh nghiệp kịp thời tìm kiếm và đưa ra những giải pháp để hạn chế, giảm thiểu nguy cơ, rủi ro trong quá trình làm việc hiện tại. Thay vì xử lý sự cố sau khi đã xảy ra, doanh nghiệp có thể chủ động phòng ngừa ngay từ đầu.
Thứ ba, việc đánh giá định kỳ và liên tục còn giúp doanh nghiệp đưa ra các đề xuất, giải pháp mang tính dài hạn nhằm ngăn ngừa nguy cơ rủi ro về an toàn, vệ sinh lao động trong tương lai, khi công nghệ, quy mô sản xuất hoặc nhân sự thay đổi.
Ngoài ba lợi ích trực tiếp nêu trên, đánh giá rủi ro còn là căn cứ pháp lý bắt buộc: hồ sơ đánh giá là tài liệu doanh nghiệp phải xuất trình khi cơ quan quản lý nhà nước về lao động tiến hành thanh tra, kiểm tra hoặc điều tra tai nạn lao động.
Đối tượng và ngành nghề bắt buộc phải đánh giá nguy cơ rủi ro
Về nguyên tắc, hầu hết các doanh nghiệp có hoạt động sản xuất, kinh doanh đều nên thực hiện đánh giá nguy cơ rủi ro về an toàn, vệ sinh lao động. Tuy nhiên, pháp luật quy định một nhóm ngành nghề bắt buộc phải áp dụng việc đánh giá này và đưa vào nội quy, quy trình làm việc, do đây là những lĩnh vực có tỷ lệ người lao động mắc bệnh nghề nghiệp hoặc gặp tai nạn lao động cao hơn mức trung bình.
Theo Điều 8 Thông tư 07/2016/TT-BLĐTBXH, danh mục 11 ngành, nghề bắt buộc phải tổ chức đánh giá nguy cơ rủi ro bao gồm:
- Vệ sinh và bảo vệ môi trường.
- Khai khoáng, sản xuất sản phẩm dầu mỏ tinh chế, sản xuất than cốc.
- Sản xuất kim loại và các sản phẩm chế tác từ kim loại.
- Sản xuất các sản phẩm từ nguồn nguyên liệu khoáng phi kim.
- Thi công công trình xây dựng.
- Đóng và sửa chữa tàu thuyền.
- Sản xuất, phân phối và truyền tải điện.
- Bảo quản, chế biến hải sản và các sản phẩm khác từ thủy hải sản.
- Sản xuất sản phẩm may, dệt, da, giày.
- Tái chế phế liệu.
- Sản xuất sản phẩm từ plastic, cao su, sản xuất từ hóa chất.
Đối với những ngành nghề nằm ngoài danh mục trên, dù không bắt buộc theo luật định, doanh nghiệp vẫn được khuyến nghị chủ động thực hiện đánh giá rủi ro như một biện pháp quản trị an toàn lao động hiệu quả, bởi tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp có thể xảy ra ở bất kỳ môi trường làm việc nào.
Thời điểm thực hiện đánh giá nguy cơ rủi ro an toàn, vệ sinh lao động
Căn cứ khoản 3 Điều 3 Thông tư 07/2016/TT-BLĐTBXH, việc đánh giá nguy cơ rủi ro về an toàn, vệ sinh lao động được thực hiện vào các thời điểm sau:
Đánh giá lần đầu: Khi doanh nghiệp, cơ sở bắt đầu hoạt động sản xuất, kinh doanh, thi công xây dựng.
Đánh giá định kỳ: Trong quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh, việc đánh giá phải được thực hiện ít nhất một lần trong một năm, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác. Thời điểm đánh giá định kỳ cụ thể do người sử dụng lao động tự quyết định.
Đánh giá bổ sung: Khi có sự thay đổi về nguyên vật liệu, công nghệ, thiết bị máy móc, tổ chức sản xuất, hoặc khi đã xảy ra tai nạn lao động, sự cố kỹ thuật gây mất an toàn, vệ sinh lao động nghiêm trọng. Ngoài ra, khi pháp luật có cập nhật, thay đổi quy định về đánh giá nguy cơ rủi ro, doanh nghiệp cũng cần thực hiện đánh giá theo quy định mới.
Quy trình đánh giá nguy cơ rủi ro về an toàn vệ sinh lao động
Theo khoản 3 Điều 3 Thông tư 07/2016/TT-BLĐTBXH, việc đánh giá nguy cơ rủi ro về an toàn, vệ sinh lao động được thực hiện theo 3 bước chính thức: lập kế hoạch đánh giá, triển khai đánh giá, và tổng hợp kết quả đánh giá. Trên cơ sở khung pháp lý này, các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp thường triển khai chi tiết hóa thành quy trình 5 bước cụ thể như sau.
Bước 1: Lập kế hoạch đánh giá nguy cơ rủi ro
Theo Điều 4 Thông tư 07/2016/TT-BLĐTBXH, nội dung của kế hoạch đánh giá phải bao gồm:
- Xác định mục đích, đối tượng, phạm vi và thời gian thực hiện việc đánh giá nguy cơ rủi ro về an toàn, vệ sinh lao động.
- Lựa chọn phương pháp nhận diện, phân tích nguy cơ và tác hại của các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại.
- Phân công trách nhiệm cụ thể cho các phòng, ban, phân xưởng, tổ, đội sản xuất (nếu có) và cá nhân trong cơ sở có liên quan đến việc đánh giá.
- Dự kiến kinh phí thực hiện.
- Nói cách khác, bước này tương đương với việc tìm hiểu về lĩnh vực, khu vực được đánh giá để xác định các yếu tố cần thiết như phạm vi, đối tượng, mục tiêu và thời gian thực hiện.
Bước 2: Triển khai đánh giá nguy cơ rủi ro
Căn cứ Điều 5 Thông tư 07/2016/TT-BLĐTBXH, ở bước này doanh nghiệp tiến hành nhận diện các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại trên cơ sở tham khảo thông tin từ các hoạt động sau:
Phân tích đặc điểm điều kiện lao động, quy trình làm việc có liên quan.
Kiểm tra thực tế nơi làm việc.
Khảo sát người lao động về những yếu tố có thể gây tổn thương, bệnh tật, làm suy giảm sức khỏe của họ tại nơi làm việc.
Xem xét hồ sơ, tài liệu về an toàn, vệ sinh lao động, bao gồm: biên bản điều tra tai nạn lao động, sự cố kỹ thuật gây mất an toàn; số liệu quan trắc môi trường lao động; kết quả khám sức khỏe định kỳ; các biên bản tự kiểm tra của doanh nghiệp, biên bản thanh tra, kiểm tra về an toàn, vệ sinh lao động.
Sau khi thu thập đủ thông tin, doanh nghiệp (hoặc đơn vị tư vấn) tiến hành phân tích khả năng xuất hiện và hậu quả của việc mất an toàn, vệ sinh lao động phát sinh từ các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại vừa được nhận diện. Trong thực tế triển khai, bước này thường được tách thành hai nội dung: liệt kê, dự đoán những mối nguy có thể ảnh hưởng tới người lao động và mức độ ảnh hưởng cụ thể; sau đó đánh giá mức độ rủi ro và đưa ra biện pháp kiểm soát, khắc phục phù hợp cho từng mối nguy đã liệt kê.
Xem thêm: Nhận biết các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại tại nơi làm việc
Bước 3: Tổng hợp kết quả đánh giá nguy cơ rủi ro
Theo Điều 6 Thông tư 07/2016/TT-BLĐTBXH, doanh nghiệp thực hiện các công việc sau:
Xếp loại mức độ nghiêm trọng của nguy cơ rủi ro về an toàn, vệ sinh lao động tương ứng với từng yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại được nhận diện.
Xác định các nguy cơ rủi ro chấp nhận được và các biện pháp giảm thiểu nguy cơ rủi ro đến mức hợp lý.
Tổng hợp kết quả đánh giá; đề xuất các biện pháp nhằm chủ động phòng ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, cải thiện điều kiện lao động, phù hợp với tình hình thực tế của cơ sở sản xuất, kinh doanh.
Khi đánh giá mức độ rủi ro, hai tiêu chí thường được các đơn vị tư vấn sử dụng song song là khả năng xảy ra rủi ro (dựa trên tần suất doanh nghiệp có thể gặp phải loại rủi ro đó) và mức độ nghiêm trọng của hậu quả nếu rủi ro xảy ra. Kết quả cuối cùng cần được ghi chép, lưu trữ và theo dõi có hệ thống, đồng thời thường xuyên cập nhật để đảm bảo phản ánh đúng thực trạng môi trường làm việc.
Hướng dẫn người lao động tự đánh giá nguy cơ rủi ro
Bên cạnh trách nhiệm tổ chức đánh giá của người sử dụng lao động, pháp luật còn quy định một nội dung quan trọng khác: người sử dụng lao động phải hướng dẫn người lao động tự đánh giá nguy cơ rủi ro về an toàn, vệ sinh lao động trước khi làm việc, thường xuyên trong quá trình lao động hoặc khi cần thiết. Đây là quy định tại khoản 2 Điều 77 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015.
Theo Điều 7 Thông tư 07/2016/TT-BLĐTBXH, căn cứ vào kết quả đánh giá nguy cơ rủi ro chung của doanh nghiệp, người sử dụng lao động xác định nội dung, quyết định hình thức và tổ chức hướng dẫn cho người lao động thực hiện các nội dung tự đánh giá sau đây:
Nhận biết các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại tại nơi làm việc.
Áp dụng các biện pháp phòng, chống các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại tại nơi làm việc.
Phát hiện và báo cáo kịp thời với người có trách nhiệm về nguy cơ xảy ra sự cố kỹ thuật gây mất an toàn, vệ sinh lao động, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
Việc trang bị cho người lao động khả năng tự nhận diện và ứng phó với rủi ro tại chính vị trí làm việc của mình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi người lao động là người tiếp xúc trực tiếp và thường xuyên nhất với các yếu tố nguy hiểm, có hại. Đây cũng là lý do vì sao đơn vị tư vấn chuyên nghiệp thường kết hợp cả hai cấu phần: đánh giá rủi ro ở cấp độ tổ chức và đào tạo, hướng dẫn nhận diện rủi ro ở cấp độ cá nhân người lao động, khi triển khai dịch vụ cho doanh nghiệp.
Mẫu đánh giá nguy cơ rủi ro an toàn, vệ sinh lao động
Sau khi hoàn thành quá trình đánh giá, doanh nghiệp cần thu thập và tổng hợp kết quả theo một mẫu biểu thống nhất, làm cơ sở lưu trữ và xuất trình khi cần thiết. Một mẫu đánh giá nguy cơ rủi ro an toàn lao động thường bao gồm bốn phần chính:
Phần A – Thông tin khu vực đánh giá: Mô tả cụ thể khu vực tồn tại mối nguy và rủi ro về an toàn lao động, vị trí, hoạt động sản xuất chính, kèm theo sơ đồ mặt bằng hoặc kết quả đo kiểm môi trường (nếu có).
Phần B – Thông tin nhóm đánh giá: Thông tin chi tiết của người thực hiện đánh giá, chức danh, vị trí công tác và việc đã được tham gia đào tạo, huấn luyện về nhận diện mối nguy, đánh giá rủi ro hay chưa.
Phần C – Danh sách đánh giá: Liệt kê chi tiết các thông tin liên quan đến địa điểm, khu vực đánh giá, các mối nguy nhận diện được, tiêu chuẩn pháp luật liên quan, tai nạn đã từng xảy ra (nếu có), biện pháp kiểm soát đang thực hiện, và kết quả đánh giá rủi ro qua các lần đánh giá.
Phần D – Phê duyệt của quản lý: Xác nhận của người có thẩm quyền đối với toàn bộ nội dung đánh giá đã thực hiện.
Trong phần đánh giá rủi ro chi tiết (Phần C), doanh nghiệp cần làm rõ hai khía cạnh cốt lõi: khả năng xảy ra rủi ro và mức độ nghiêm trọng của hậu quả nếu rủi ro đó xảy ra. Việc ghi chép rõ ràng những nguy cơ hiện hữu hoặc rủi ro tiềm ẩn, đối tượng bị ảnh hưởng, tần suất lặp lại giúp doanh nghiệp có cái nhìn tổng thể, chính xác để ưu tiên nguồn lực xử lý các mối nguy nghiêm trọng nhất trước.
Vai trò của dịch vụ tư vấn nhận diện đánh giá rủi ro an toàn lao động
Trên thực tế, việc tự triển khai đầy đủ quy trình đánh giá nguy cơ rủi ro theo đúng quy định pháp luật không phải là công việc đơn giản đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các cơ sở sản xuất vừa và nhỏ, thiếu đội ngũ chuyên trách về an toàn lao động. Đây chính là lúc vai trò của đơn vị tư vấn chuyên nghiệp trở nên cần thiết.
Một dịch vụ tư vấn nhận diện, đánh giá rủi ro an toàn lao động uy tín thường mang lại những giá trị sau cho doanh nghiệp:
Khảo sát và đo đạc hiện trường chuyên sâu: Đơn vị tư vấn có đội ngũ kỹ thuật và thiết bị đo lường chuyên dụng để đánh giá các yếu tố vi khí hậu, bụi, hóa chất, tiếng ồn, độ rung, ánh sáng, tư thế và cường độ lao động tại từng vị trí làm việc cụ thể, kết hợp phỏng vấn và quan sát thực tế.
Xây dựng hồ sơ đúng chuẩn pháp lý: Từ kế hoạch đánh giá, danh sách mối nguy, đến báo cáo tổng hợp kết quả đều được lập theo đúng cấu trúc và nội dung quy định tại Thông tư 07/2016/TT-BLĐTBXH, đảm bảo tính pháp lý khi doanh nghiệp bị thanh tra, kiểm tra.
Tư vấn giải pháp kiểm soát rủi ro thực tế: Không chỉ dừng lại ở việc chỉ ra mối nguy, đơn vị tư vấn còn đề xuất các biện pháp khắc phục cụ thể, có tính khả thi và phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế của từng doanh nghiệp, cùng lộ trình thực hiện theo mức độ ưu tiên.
Đào tạo, hướng dẫn nội bộ: Đơn vị tư vấn hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng nội dung, tổ chức hướng dẫn để người lao động có thể tự nhận biết và phòng tránh các yếu tố nguy hiểm, có hại tại chính vị trí làm việc của mình, đáp ứng đúng yêu cầu tại khoản 2 Điều 77 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015.
Cập nhật thường xuyên theo thay đổi pháp luật và thực tế sản xuất: Khi doanh nghiệp thay đổi công nghệ, nguyên vật liệu, hoặc khi có sự cố xảy ra, đơn vị tư vấn sẽ hỗ trợ thực hiện đánh giá bổ sung kịp thời, tránh gián đoạn trong công tác quản lý an toàn.
Không đánh giá nguy cơ rủi ro an toàn lao động có bị xử phạt?
Việc đánh giá nguy cơ rủi ro về an toàn, vệ sinh lao động là yêu cầu bắt buộc đối với các doanh nghiệp hoạt động trong ngành nghề có nguy cơ cao về tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp. Do đó, nếu doanh nghiệp không thực hiện trách nhiệm này, sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính.
Cụ thể, theo khoản 6 Điều 22 và khoản 1 Điều 6 Nghị định 12/2022/NĐ-CP, hành vi không triển khai, tổng hợp đánh giá nguy cơ rủi ro về an toàn, vệ sinh lao động tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh có nguy cơ cao về tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp sẽ bị xử phạt như sau: cá nhân vi phạm bị phạt tiền từ 15 đến 20 triệu đồng, còn tổ chức vi phạm bị phạt tiền từ 30 đến 40 triệu đồng.
Mức xử phạt này áp dụng riêng cho hành vi không đánh giá nguy cơ rủi ro, độc lập với các mức xử phạt khác liên quan đến công tác an toàn, vệ sinh lao động nói chung như huấn luyện, khám sức khỏe định kỳ hay trang bị phương tiện bảo hộ cá nhân. Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động thực hiện đầy đủ nghĩa vụ này để tránh rủi ro pháp lý không đáng có.
Tư vấn nhận diện đánh giá rủi ro an toàn lao động không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định tại Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 và Thông tư 07/2016/TT-BLĐTBXH, mà còn là công cụ quản trị thiết thực giúp phát hiện sớm các mối nguy tiềm ẩn, từ đó xây dựng môi trường làm việc an toàn hơn cho toàn thể người lao động. Quy trình đánh giá cần được thực hiện đúng thời điểm bắt buộc (lần đầu, định kỳ hằng năm, và bổ sung khi có thay đổi), tuân thủ đầy đủ ba bước theo quy định pháp luật, đồng thời gắn liền với việc hướng dẫn người lao động tự nhận diện rủi ro tại vị trí công việc của mình.
Đối với những doanh nghiệp chưa có đủ nguồn lực chuyên môn, việc hợp tác với đơn vị tư vấn có kinh nghiệm thực tế, trang thiết bị đo đạc chuyên dụng và hiểu rõ quy định pháp luật hiện hành là giải pháp hiệu quả để vừa đảm bảo tuân thủ pháp lý, vừa thực sự cải thiện điều kiện lao động, giảm thiểu tai nạn và bệnh nghề nghiệp trong dài hạn.
CÔNG TY TNHH CHỨNG NHẬN VÀ KIỂM ĐỊNH CRS VINA
📞 Hotline: 0903.980.538 – 0984.886.985
🌐 Website: https://moitruongcrsvina.com/
🇫 Facebook: https://www.facebook.com/daotaokiemdinhcrsvina
📧 Email: lananhcrsvina@gmail.com
⚜️ Văn Phòng TP HCM: Số 33H6, DN10, P.Đông Hưng Thuận, TP.Hồ Chí Minh.
⚜️ Văn phòng tại Thái Bình: Số 17 Đường Phạm Ngũ Lão, P.Thái Bình, Tỉnh Hưng Yên.
⚜️ Văn phòng tại Bắc Ninh: Đường Âu Cơ, KĐT Hòa Long – Kinh Bắc, P.Kinh Bắc, Tỉnh Bắc Ninh.
⚜️ Văn phòng tại Đà Nẵng: Số 4 Đông Thạnh 3, Phường An Khê, TP. Đà Nẵng.
⚜️ Văn phòng Nghệ An: Xóm 1, Xã Lam Thành, Tỉnh Nghệ An.
Bài viết liên quan: